page-header

Asysta Żywiecka

STOWARZYSZENIE MIESZCZAN ŻYWIECKICH
Mieszczański Strój żywiecki

Mieszczański strój żywiecki jest związany z jednym tylko miejscem – Żywcem. Nie jest ubiorem góralskim ani regionalnym. Noszony był przed wojną wyłącznie przez mieszczan – putoszy (z dziada pradziada mieszkańcy Żywca). Nie mieli prawa wdziewać tego odświętnego, obywatelskiego stroju inni; przystace – osoby spoza miasta i siutrorze – mieszkańcy wsi Zabłocie; nie urodzeni w Żywcu.
Dzięki szczególnym okolicznościom zwyczaj dumnego noszenia uroczystego odzienia mieszczańskiego przetrwał do dziś. Złożyło się na to przede wszystkim przywiązanie do tradycji, konserwatyzm Żywczaków, ale i niechęć do obcych. Proces kształtowania się ubioru trwał co najmniej trzy stulecia. Rozpoczął się w epoce baroku a zakończył pod koniec XIX wieku i w takiej formie znamy go obecnie. 
Początkowo był to zwykły strój mieszczański, podobny do noszonych w innych miastach polskich. Decydującym momentem było zastosowanie białego tiulu bawełnianego około połowy XIX stulecia, na którym dzięki utalentowanym mieszczkom pojawiły się hafty. I właśnie wtedy uroczysty strój obywatelski stał się ubiorem wyjątkowym.Jego najcenniejszym dodatkiem stały się wspomniane hafty o motywach roślinnych. Dekorowały one tiulowe: krezy, chusty, krzyżówki, łoktusze, fartuchy i chusteczki. Jednocześnie strój żywiecki w swej nowej, wzbogaconej formie oparł się modzie europejskiej i w niezmienionym kształcie przetrwał do początków ubiegłego stulecia jako relikt staropolskiej wspaniałości, bogactwa oraz lokalnego patriotyzmu. 
Do dnia dzisiejszego Żywczanie dumnie noszą swoje stroje i uczestniczą w obchodach rozmaitych świąt kościelnych i narodowych.
Dorota Firlej

Kalendarium wydarzeń
6 Stycznia

Orszak Trzech Króli – Parafia św. Floriana w Żywcu-Zabłociu

14 kwietnia

Wielka Sobota – Rezurekcja fara – Konkatedra NNMP w Żywcu

15 kwietnia

Wielkanoc – Rezurekcja Parafia św. Floriana w Żywcu-Zabłociu Parafia Chrystusa Króla w Żywcu-Sporyszu

3 Maja

 Konstytucji 3 Maja

4 Maja

Odpust w Parafii św. Floriana w Żywcu-Zabłociu(Św. Floriana)

12 Maja

Procesja z relikwiami św. Stanisława z Wawelu na Skałkę

7 czerwca

Procesja z relikwiami św. Jana Sarkandra w Skoczowie

11 Czerwca

Boże Ciało i oktawa kończąca się mszą na Rudzy w kościele Św. Krzyża w Żywcu

12 Maja

Procesja z relikwiami św. Stanisława z Wawelu na Skałkę

6 Sierpnia

Odpust w Kościele Przemienienia Pańskiego w Żywcu (Przemienienie Pańskie)

14-16 Sierpnia

Odpust ku czci Wniebowzięcia NMP w Kalwarii Zebrzydowskiej

26 Sierpnia

Odpust w Parafii św. Floriana w Żywcu-Zabłociu (NMP Częstochowskiej)

8 września

 Procesja ku czci św. Melchiora w Cieszynie

8 Września

Odpust w Farze Konkatedra NNMP w Żywcu (Narodzenie NMP)

12 Września

Europejskie Dni Dziedzictwa

14 Września

Odpust w kościele Św. Krzyżana Rudzy w Żywcu(Podwyższenie Krzyża Św.)

7 Październi

Procesja Matki Boskiej Różańcowej w farze – Konkatedra NNMP w Żywcu (NMP Różańcowej) 

1 Listopada

X Kwesta „Ratujmy zabytki” na rzecz ratowania zabytkowego cmentarza św. Marka w Żywcu

22 Listopada

Odpust w Parafii Chrystusa Króla w Żywcu-Sporyszu (Chrystusa Króla Wszechświata)

11 Listopada

Święto Niespodległości

Aktualności

Error: (#100) Tried accessing nonexisting field (with_tags) on node type (PagePost)

background
Asysta Żywiecka

Uroda, bogactwo i dostojność stroju żywieckiego zawsze były doceniane. Tradycja przetrwała, a co najważniejsze, wciąż żyje. Na początku lat 90 ubiegłego stulecia do grupy ludzi, którzy kontynuowali zwyczaje przylgnęła nazwana – Asysta Żywiecka. I tak pozostało. 
W roku 1995 na rynku mieszczanie witali papieża Jana Pawła II. Była to największa manifestacja żywieckiej historii i tradycji, ale i powitanie wspaniałego gościa. Około stu mieszczan założyło wówczas obywatelski strój. Współczesne pokolenie dba o swoją małą ojczyznę, mieszkańcy dumnie noszą stroje i uczestniczą w obchodach rozmaitych świąt kościelnych i narodowych. Zawsze obecni, jak dawnej, witają w murach miasta ważne osobistości, prezydentów, delegacje zagraniczne. 
W roku 2016, Asysta Żywiecka stała się stowarzyszeniem, którego celami nadrzędnymi są: pielęgnowanie, rozwijanie oraz dokumentowanie kultury i tradycji mieszczan żywieckich; ochrona spuścizny stroju żywieckiego oraz dziedzictwa niematerialnego; prowadzenie działalności kulturalnej, kultywowanie historii i tradycji; uczestnictwo w uroczystościach religijnych, państwowych oraz kulturalnych; organizowanie konferencji, seminariów, szkoleń, warsztatów i wykładów; wydawanie własnych publikacji oraz reprintów, współpraca z instytucjami i organizacjami o pokrewnych zadaniach społeczno-kulturalnych. W roku 2019 stowarzyszenie liczy 80 osób.
Zgodnie z przesłaniem swych przodków Asysta Żywiecka w strojach obywatelskich stoi na straży historii i tradycji grodu żywieckiego. Kontynuuje patriotyczny obowiązek pradziadów z dumą, miłością i  nadzieją na przyszłość.
Dorota Firlej

Tańce Mieszczan żywieckich
W wykonaniu Asysty Żywieckiej

Tańce Asysty Żywieckiej są autentyczne, bez stylizacji.
Tańczymy poloneza żywieckiego, walczyka, pócwajtra i cwajtra oraz ogrodnika.
Po uroczystościach miejskich często tańczymy wspólnego walczyka z publicznością.

Cykl historyczny

„Strój żywiecki z piękna słynie, nie tylko w polskiej krainie…” – o stroju żywieckim słów kilka opowiada Dorota Firlej
Żywieckie tiule zachwycają misternym wykonaniem i różnorodnością haftów
w formie szlaków, motywów, koszy oraz rzucanek. Miały one różą grubość i wielkość oczek, lecz te najcenniejsze, zwane angielską mgiełką (delikatny tiul o bardzo drobnych oczkach) wymagały największej precyzji i najpełniej ukazywały kunszt i talent hafciarski. Za pomocą specjalnej igły i cieniutkiej nitki mieszczki wypełniały oczka tiulu komponując bukiety: rumianków, niezapominajek, stokrotek, bratków, róż, goździków i chabrów oraz liście dębowe, winogronowe i bluszczu. Wielością odmian wymienionych robótek (wypełnienia kwiatów i liści haftem) mierzono kobiecy hafciarski fach. Haft na tiulu w stroju żywieckim nie osiągnąłby takiego poziomu artystycznego i bogactwa wzorów, gdyby nie istniejące
w mieście od dawna tradycje hafciarskie. Mieszczki żywieckie parały się tym fachem  z pewnością już około połowy XVII wieku. Dowodem na to jest informacja zapisana przez Jędrzeja Komonieckiego w Dziejopisie Żywieckim pod rokiem 1709.
Tegoż roku dnia 18 stycznia Jadwiga Mikuszowska, niegdyś mieszczka i rzeźniczka żywiecka w szpitalu żywieckim umarła. A ta z młodości swojej szwaczką zostawała, szyjąc
i wyszywając białej płci różne odzienie. A gdy ta umierała w starości swojej, ciężko bardzo wołała, mówiąc ażeby jej palce czym w prawej ręce popchali albo porzezali aż do krwie,
iż w tej ręce wielki ból cierpi z skarania Boskiego, że tą ręką często we święta uroczyste szyła i malowała kwiatki, przestępując przykazanie kościelne. Co wszystko przed spowiednikiem wyznawszy, spokojnie umarła. Który przykład dla przestępców i gwałtowników świąt świętych w pamiątkę na dalszy czas napisał się. 
Najstarszą, znaną  z zachowanych źródeł archiwalnych, żywiecką hafciarką była Jadwiga Mikuszowska, żyjąca w mieście  w czasach baroku (XVII/XVIII w.). Natomiast
z przekazów ustnych znamy nazwiska hafciarek pracujących w Żywcu na przełomie XIX
i XX wieku: Antonina Kamińska zw. Rogacizną, Katarzyna Ryczkowa, Marja Chrząszczowa, Marja Pawełkowa zw. Jęczmienną oraz Marja z Białków Matuszkowa (1865-1931)
Dorota Firlej

Boże Ciało i Oktawa dawniej.

Z pamiętnika putosza.

W „Dziejopisie Żywieckim” Andrzeja Komonieckiego z 1704 roku odnajdujemy bardzo ciekawe informacje o „Obyczajach starożytnych, które się niegdy w Żywcu odprawiały”. Nasz kronikarz rzetelnie, z dawnych dokumentów, zanotował najstarsze tradycje i zwyczaje, które można datować na pierwszą połowę XVII stulecia. Dzięki Jędrzejowi wiemy, że zielone wieńce były bardzo ważne w czasie Bożego Ciała i całej Oktawy. Wieszano je jako ozdoby na cmentarzu oraz przed gospodami cechowymi. Dekorowały także świece procesyjne, a co najciekawsze – głowy młodzieńców! Kolejny zapomniany zwyczaj to wystrzały w czasie święta Bożego Ciała.    

„W dzień Bożego Ciała wiechę wysoką wieńcami ozdobioną na cmentarzu stawiali, co też i rzemieślnicze gospody w rynku przed swemi gospodami czynili, które przez wszytkę oktawę tak stały. A w Oktawę samę, kończąc nabożeństwo po nieszporze na cmentarzu ołtarze ubierano i ewangelie cztery przed niemi kapłani czytywali, strzelając każdym razem zawsze.

Item na triumf Zmartwychwstania pańskiego i święto Bożego Ciała z cechów po dwu braci młodszych z strzelbą na procesjach w porządku stanąwszy, których burmistrz rządził, strzelali. A tym z urzędu proch obmyślano i dawano ładunkami corocznie.

Item przez Oktawę Bożego Ciała szkolni ci chłopcy w giełzkach (komeżkach) do kościołach chodzili, a na głowach wieńce miewali, czyniąc tak na summy, nieszpory i procesje. Z gospód też młodzieńcy po dwu z każdej na porządkę z świecami wielkiemi na procesjach bywali, wieńców dosyć na tych świecach mając i kwiecia i na głowach wieńce, które panny zwykły były dawać.”

Andrzej Komoniecki, Dziejopis Żywiecki, 1704 r. Obyczaje starożytne, które się niegdy w Żywcu odprawiały.

oprac. D. Firlej

background
Kontakt

Statut Stowarzyszenia Asysta Żywiecka

REGON: 364045012
NIP: 5532523617
KRS: 0000610053

Numer konta Bank Spółdzielczy: 91 8137 0009 0033 1087 2000 0010

Zarząd i komisja rewizyjna
Zdzisław Staszkiewicz
Prezes zarządu
Dorota Firlej
Wiceprezes zarządu
Bogumiła Kliś
skarbnik
Agata Tomiczek- Szuran
sekretarz
Beata Słowik
członek zarządu
Zbigniew Tetłak
Przewidniczący komisji rewizyjnej
Stanisław Białek
członek komisji rewizyjnej  
Wojciech Wieczorek
członek komisji rewizyjnej
Instagram
Back to top of page